Müfredata uygun, detaylı ve örnekli ders materyali.
Tedarik Zinciri (Supply Chain): Bir ürünün hammaddeden başlayarak, üretim, dağıtım ve perakende aşamalarından geçip son tüketiciye ulaşana kadar ve hatta geri dönüşüm sürecini de kapsayan, insan, bilgi, teknoloji ve kaynakların oluşturduğu entegre bir ağdır.
Tedarik Zinciri Yönetimi (SCM): Bu ağdaki malzeme, bilgi ve para akışının, müşteri değerini maksimize etmek ve sürdürülebilir bir rekabet avantajı elde etmek için sistematik ve stratejik koordinasyonudur.
Mal ve hizmet sağlayan ilk halka. 1. seviye (doğrudan), 2. seviye (tedarikçinin tedarikçisi) olarak ayrılır.
Hammadiye şekil verip nihai ürüne dönüştüren merkez.
Toptancılar, Distribütörler, Lojistik Firmaları (3PL) ve Perakendeciler.
Tedarik zinciri süreçlerini standartlaştıran 5 temel fonksiyon:
Stratejik düzeyde alınan, geri dönüşü zor ve maliyetli kararlardır (1-5 Yıl).
Fabrikanın veya deponun nereye kurulacağı kararıdır. Yanlış yer seçimi lojistik maliyetlerini kalıcı olarak artırır.
Aday yerler (A, B, C şehirleri) belirlenen kriterlere (Enerji maliyeti, İşgücü, Ulaşım) göre puanlanır ve ağırlıklı ortalaması en yüksek olan seçilir.
Pazarlara veya tedarikçilere olan uzaklığı minimize eden coğrafi koordinat ($X^*, Y^*$) bulunur.
Ne kadar üretebilirim? Kapasite, bir sistemin belirli bir sürede üretebileceği maksimum çıktıdır.
Orta vadeli (3-18 ay) planlamadır. Amaç, talep dalgalanmalarını karşılarken üretim hızını, işgücü seviyesini ve stok miktarını optimize etmektir.
Üretimi talebe eşitlersin. Talep artınca işçi alırsın, azalınca çıkarırsın. Stok sıfıra yakındır ama işgücü maliyeti ve moral bozukluğu yüksektir.
Talep ne olursa olsun sabit hızda üretim yaparsın. Düşük talepte stok birikir, yüksek talepte stoktan yersin. Stok maliyeti yüksektir ama işgücü stabildir.
Hem stok tutma hem de kısmi mesai/taşeron kullanımı ile optimizasyon yapılır.
MRP (Material Requirements Planning), bağımlı talep (parça/hammadde) için ne zaman ve ne kadar sipariş verileceğini hesaplayan sistemdir.
Hangi nihai üründen (cep telefonu), ne zaman, kaç tane üretilecek?
Ürünün reçetesidir. Bir birim nihai ürün için hangi parçadan kaç tane lazım?
Elimizde şu an kaç vida, kaç tahta var? Beklenen siparişler (Scheduled Receipts) neler?
Net ihtiyaç belirlendiğinde (örn: 5. haftada 150 adet lazım), siparişi nasıl vereceğiz?
MRP deterministiktir (her şeyi kesin kabul eder). Ancak gerçek hayatta belirsizlikler vardır (Tedarikçi gecikir, makine bozulur, hurda çıkar).
Miktar belirsizliği için kullanılır. İhtiyaçtan fazlasını elde tutarsın. "Ya 10 tane bozuk çıkarsa?" diye fazladan 10 tane bulundurmak.
Zaman belirsizliği için kullanılır. Siparişi gerekenden erken istersin. "Tedarikçi 1 hafta geç kalabilir" diye 1 hafta erken sipariş vermek.
İlk 7 haftanın konularından sorumlusunuz.
MRP üretimi (içeriği) planlarken, DRP (Distribution Requirements Planning) dağıtımı (dışarıyı) planlar.
Sahadaki depoların ihtiyaçlarını toplayarak geriye doğru (Merkeze) hamle yapar. "Çekme" (Pull) mantığı ile çalışır.
Tedarikçi "Çok alırsan indirim yaparım" derse ne olur? Yeni maliyet hesaplanır. Eğer indirimden kazanılan para > artan stok tutma maliyeti ise teklif kabul edilir.
Talep veya tedarik süresi sabit değilse, stok yönetimi olasılıksal (probabilistic) hale gelir.
"Müşteriyi %95 oranında boş çevirmeme" hedefi koyarsak, buna uygun güvenlik stoğu (SS) hesaplarız.
Z: Güven faktörü, $\sigma_d$: Talep standart sapması, L: Tedarik süresi
Proje: Belirli bir zamanda, bütçede ve kalitede tamamlanması gereken benzersiz iş bütünüdür.
Henry Gantt tarafından geliştirilmiştir. Aktivitelerin zaman ekseni üzerinde çubuklarla gösterilmesidir. Hangi iş ne zaman başlayacak, ne zaman bitecek görselleştirir.
Projedeki en uzun süren yolu (Critical Path) bulma yöntemidir. Kritik yoldaki bir gecikme, projenin tamamını geciktirir.
CPM süreleri kesin kabul eder. PERT (Program Evaluation and Review Technique) ise sürelerin belirsiz olduğu durumlarda kullanılır (Ar-Ge projeleri gibi).
Projeyi süresinden önce bitirmek istiyorsak (Crashing) ne yapmalıyız?
En az maliyetle en fazla süreyi kısaltmak için sadece kritik yol üzerindeki en ucuz maliyetli aktiviteye ek kaynak (para/işçi) aktarılır.
Kaynak Dengeleme: Kaynak kullanımındaki dalgalanmaları (bir gün 10 işçi, ertesi gün 2 işçi) önlemek için bolluğu olan aktiviteleri kaydırmaktır.
Özellikle MRP, EOQ hesaplamaları ve CPM'de kritik yol bulma konularına ağırlık veriniz.
Tüm dönem konularından (1. Haftadan 15. Haftaya kadar) sorumlusunuz. Hesap makinenizi unutmayın!
Gördüğünüz tüm sistemleri bütünleşik düşünebilmeniz dileğiyle.