SOS1051 - Sosyoloji | Tam Ders Notları

Ders Müfredatı

1. HaftaTemel Kavramlar 2. HaftaToplumsal Kurumlar 3. HaftaAraştırma Yöntemleri 4. HaftaSosyolojinin Tarihçesi 5. HaftaKültür 6. HaftaToplumsallaşma 7. HaftaAile Kurumu

--- VİZE HAFTASI ---

9. HaftaEkonomi Kurumları 10. HaftaSiyaset Kurumu 11. HaftaEğitim Kurumları 12. HaftaToplumsal Gruplar 13. HaftaToplumsal Tabakalaşma 14. HaftaToplumsal Değişme 15. HaftaToplumların Geleceği 16. HaftaDers Çalışma Haftası

--- FİNAL SINIRI ---

1. HAFTA

Sosyolojinin Temel Kavramları

Sosyoloji; toplumu, toplumsal etkileşimleri, sosyal yapıları ve değişimi bilimsel yöntemlerle inceleyen disiplindir.

1. Temel Tanımlar

Sosyoloji: Socius (Toplum/Arkadaş) + Logos (Bilim).
Toplum: Ortak bir kültürü paylaşan, belirli bir toprak parçasında yaşayan, organize olmuş insanlar topluluğu.
Toplumsal Yapı: Toplumdaki organize ilişkiler bütünü (Statüler, roller, kurumlar).

                    Sosyolojik İmgelem (C. Wright Mills)
                    Bireyin kendi yaşamını (biyografi) tarihsel ve toplumsal bağlam içinde görebilmesidir. 
                    
Örnek: Bir kişinin işsiz kalması "kişisel sorun" olabilir, ancak milyonlarca kişi işsizse bu "toplumsal sorun"dur. Sosyolog ikinciyle ilgilenir.
                

2. HAFTA

Toplumsal Kurum Nedir?

Toplumsal kurumlar, toplumun temel ihtiyaçlarını karşılamak için oluşmuş, yerleşik, sürekli ve örgütlü davranış kalıplarıdır. Binanın kolonları gibidir.

1. Kurumların Özellikleri

Evrensellik Her toplumda bir şekilde bulunur (Örn: Her toplumda aile vardır ama yapısı farklıdır).

Dayanıklılık Bireylerden daha uzun ömürlüdür. Biz ölsek de "Eğitim" kurumu devam eder.

İlişkililik Bir kurumdaki değişim diğerini etkiler. (Ekonomi bozulursa Aile yapısı da etkilenir).

Otorite Bireylere toplumsal baskı uygular, kurallara uymaya zorlar.

Örnek: Beş Temel Kurum

1. Aile: Neslin devamı, bakım.
2. Eğitim: Bilgi aktarımı, sosyalleşme.
3. Ekonomi: Üretim, tüketim, dağıtım.
4. Siyaset: Yönetim, düzen, güç kullanımı.
5. Din: Anlam arayışı, toplumsal dayanışma.

3. HAFTA

Bilimsel Araştırma Yöntemleri

Sosyoloji "kanaatlere" değil, "verilere" dayanır. Bunun için bilimsel yöntem kullanılır.

1. Nicel vs Nitel Araştırma

Nicel (Quantitative)

Sayısal veriler, istatistik.
"Ne kadar?", "Ne sıklıkla?" soruları.
Genellenebilir.
Teknik: Anket.

Nitel (Qualitative)

Derinlemesine anlama.
"Neden?", "Nasıl?" soruları.
Küçük gruplarla çalışılır.
Teknik: Derinlemesine Mülakat, Gözlem.

Örnek Araştırma

Konu: Üniversite öğrencilerinin harcama alışkanlıkları.
Nicel Yöntem: 1000 öğrenciye anket yapıp "Aylık ortalama harcama 5000 TL" sonucunu bulmak.
Nitel Yöntem: 10 öğrenciyle röportaj yapıp parayı nasıl yönettiklerini, borçlanınca ne hissettiklerini anlamak.

4. HAFTA

Sosyolojinin Tarihçesi

Sosyoloji 19. yüzyılda Avrupa'da yaşanan büyük değişimlerin (kaosun) bir ürünüdür. Asıl soru şuydu: "Eski düzen yıkıldı, yeni düzen nasıl kurulacak?"

1. Doğuşu Hazırlayan Etkenler

Fransız İhtilali (Siyasal): Krallık yıkıldı, demokrasi ve kaos geldi.
Sanayi Devrimi (Ekonomik): Köyden kente göç, işçi sınıfının doğuşu.

2. Kurucu İsimler

İbn-i Haldun (Öncü)

Mukaddime eseri. "Coğrafya kaderdir." Bedevi (göçebe) ve Hadari (yerleşik) toplum ayrımı.

Auguste Comte (İsim Babası)

Sosyoloji adını ilk kullanan. Pozitivizm akımını kurdu. Toplumu biyolojiye özenerek inceledi (Toplumsal Statik/Dinamik).

Emile Durkheim

İlk akademik sosyolog. "İntihar"ın bireysel değil toplumsal bir olay olduğunu kanıtladı.
Anomi: Kuralsızlık durumu.

Karl Marx

Çatışma Kuramı. Tarih sınıf savaşları tarihidir. Kapitalizmi eleştirdi. Ekonomi (altyapı) her şeyi belirler.

5. HAFTA

Kültür

İnsanoğlunun doğada yapıp ettiği her şeydir. Bir toplumun yaşam tarzıdır.

Maddi Kültür Teknoloji, binalar, giysiler, araç-gereçler. Gözle görülebilir unsurlar.

Manevi Kültür Dil, din, değerler, inançlar, normlar, hukuk. Soyut unsurlar.

Önemli Kavramlar

Kültürel Gecikme (W. Ogburn): Maddi kültürün hızla değişmesi (cep telefonu), manevi kültürün (görgü kuralları) buna ayak uyduramaması.

Alt Kültür: Genel kültürün içinde farklılaşan grup kültürü (Örn: Rockçılar, Motorcular).

Karşı Kültür: Ana kültüre tamamen zıt ve onu reddeden kültür (Örn: Hippiler).

6. HAFTA

Toplumsallaşma (Sosyalizasyon)

Biyolojik bir varlık olarak doğan insanın, sosyal bir varlık haline gelme sürecidir. Ömür boyu sürer.

1. Toplumsallaşma Aracıları

Aile: İlk ve en etkili kurum. Temel güven duygusu burada kazanılır.
Okul: Resmi kurallar, disiplin ve başarı odaklılık öğrenilir.
Akran Grubu: Eşit ilişkiler, otoriteden bağımsızlık.
Kitle İletişim Araçları: Medya, internet, rol modeller.

Örnek: "Vahşi Çocuk" (Feral Children)

Ormanda hayvanlar tarafından büyütülen veya izole edilen çocukların (örn: Aveyronlu Victor) topluma döndüklerinde konuşamadıkları ve insan gibi davranamadıkları görülmüştür. Bu, insan olmak için sosyal etkileşimin şart olduğunu kanıtlar.

7. HAFTA

Aile Kurumu

Toplumun çekirdeği kabul edilen en eski kurumdur.

1. Evlilik Türleri

Eş Sayısına Göre Monogami (Tek), Poligami (Çok).
Polijini (Çok kadınla), Poliandri (Çok erkekle).

Grup İlişkisine Göre Endogami (İçten evlilik - Akraba/Köy), Egzogami (Dıştan evlilik).

2. Boşanma Nedenleri

Kadınların ekonomik özgürlüğü, yasal kolaylıklar, bireyselleşme ve beklentilerin yükselmesi boşanma oranlarını artırmıştır.

Ara Sınav Haftası

Bu haftaya kadar işlenen (1-7. Hafta) konulardan sorumlu olacaksınız. Kuramcılara ve temel kavramlara (Kurum, Kültür, Sosyalleşme) dikkat ediniz. Başarılar!