Toplumun bilimsel incelemesi, sosyal yapılar, kurumlar ve değişim süreçleri.
Sosyoloji, Latince "Socius" (Toplum/Arkadaş) ve Yunanca "Logos" (Bilim) kelimelerinin birleşimidir. Toplumu, toplumsal etkileşimleri, kurumları ve grupları sistematik olarak inceleyen bilim dalıdır.
Sosyoloji ne değildir?
Sosyolojinin isim babasıdır. Toplumu "Sosyal Statik" (düzen) ve "Sosyal Dinamik" (değişim) olarak ikiye ayırdı. Pozitivisttir (bilimsel yöntem).
İlk akademik sosyolog. "İntihar" çalışması ünlüdür. Toplumsal Olgular (Social Facts) kavramını geliştirdi. Toplumu bir organizmaya benzetir (İşlevselcilik).
Çatışma Kuramı. Tarih, sınıf mücadeleleri tarihidir (Burjuva vs Proleterya). Altyapı (ekonomi), üstyapıyı (kültür, hukuk) belirler.
Anlamacı (Verstehen) Sosyoloji. Bireysel eylemlerin anlamına odaklanır. "Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu" en ünlü eseridir.
Kültür, bir toplumun yaşam biçimidir. Maddi (binalar, aletler) ve Manevi (dil, din, değerler) olarak ikiye ayrılır.
Bireyin, içinde yaşadığı toplumun kültürünü, değerlerini ve rollerini öğrenerek o toplumun bir üyesi haline gelmesi sürecidir. Ömür boyu devam eder.
İnsanların birbirlerine karşı hareket etme ve tepki verme sürecidir. Toplumsal yapının temelidir.
Statü toplumdaki konumumuzdur (Öğrenci, Doktor). Rol ise bu konumun gerektirdiği davranışlardır (Ders çalışmak, hastaya bakmak).
Farklı statülerin gerektirdiği rollerin çakışması. (Örn: Hem polis hem baba olan birinin, suç işleyen oğlunu yakalaması).
Hayat bir tiyatro sahnesidir. İnsanlar "izlenim yönetimi" yaparak sahnede (ön bölge) en iyi yüzlerini gösterirler.
Modern toplumlar örgütlü toplumlardır. Weber'in bürokrasi modeli (Hiyerarşi, yazılı kurallar, uzmanlaşma) modern örgütlerin temelidir.
McDonaldlaşma (Ritzer): Verimlilik, hesaplanabilirlik, öngörülebilirlik ve denetimin hayatın her alanına yayılması.
Sapma (Deviance), toplumsal normların ihlal edilmesidir. Her suç sapmadır ama her sapma suç değildir (örn: piercing takmak, moda dışı giyinmek).
İnsanların hiyerarşik katmanlar halinde sıralanmasıdır. (Zengin-Yoksul, Güçlü-Güçsüz).
İnsanların mülk olarak görüldüğü sistem.
Doğuştan gelen, değiştirilemez statü (Hindistan). Geçiş yasaktır.
Ekonomik temellidir. Başarıya göre yer değiştirme (Toplumsal Hareketlilik) mümkündür.
Toplumun temel yapı taşıdır. Türleri zamanla değişmiştir.
İşlevselcilere göre eğitim; toplumsal değerleri aktarır, yetenekleri seçer. Çatışmacılara göre ise; eşitsizliği yeniden üretir (zengin çocuğu iyi eğitim alıp zengin olur).
Durkheim: Din toplumsal dayanışmayı sağlar. "Kutsal" ve "Dindışı" ayrımı.
Marx: Din halkın afyonudur. Çekilen acıları meşrulaştırır.
Weber: Din toplumsal değişimi tetikleyebilir (Protestanlık -> Kapitalizm).
Güç, otorite ve kaynakların dağılımı.
Modern sosyolojinin önemli konularından biri kentleşmedir.
Malthus Teorisi: Nüfus geometrik (1,2,4,8), gıda aritmetik (1,2,3,4) artar. Savaşlar ve kıtlıklar nüfusu dengeler. (Bugün teknolojinin gıda üretimini artırmasıyla kısmen çürümüştür).
Değişimin kaynakları: Teknoloji, çevre, nüfus, çatışma.
Dünyanın "tek bir yer" haline gelmesi.
Ekonomik: Çok uluslu şirketler.
Kültürel: Hollywood filmleri, Amerikan fast-food kültürü. (Kültürel Emperyalizm vs Melezleşme).
Türkiye'de sosyoloji Osmanlı'nın son döneminde "Devlet nasıl kurtulur?" sorusuyla başlamıştır.
Durkheim ekolü. Dayanışmacı. "Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak". Cumhuriyetin resmi ideolojisini etkilemiştir.
Le Play ekolü. "Adem-i Merkeziyetçilik" ve "Teşebbüs-ü Şahsi" (Bireysel girişim). Liberal düşüncenin öncüsüdür.
Diğer önemli isimler: Mübeccel Belik Kıray (Tampon Kurumlar), Şerif Mardin (Mahalle Baskısı, Merkez-Çevre).